1

Turniej Rycerski

 
Ekspozycja


Cennik


Panorama zamku

 

 


LIW CASTLE
HISTORY AND NOWADAYS

Zamek w Liwie (i nie tylko) oczami i soczewkami Michała Kurca

 


www.mazovia.pl



www.wegrowliwiec.pl


EKSPOZYCJA

zobacz  zdjęcia

Sala RYCERSKA

HALABARDY (XVII - XVIII w.)
Halabarda (niem. hellebarde) zastosowana została po raz pierwszy przez Szwajcarów w czasie walk o niepodległość w początkach XIV. Żeleźce składa się z grota, haka i topora. Osadzone na długim  drzewcu, łatwo rozbijało hełmy i zbroje. Hak pozwalał na ściąganie ciężkozbrojnych rycerzy z konia. Halabarda zmniejszyła miażdżącą przewagę ówczesnej jazdy nad piechotą i przyczyniła do schyłku epoki rycerskiej.

SZPONTON
Broń będąca oznaką godności oficerskiej w XVIII i pocz. XIX w., przed wprowadzeniem mundurów ze szlifami.

PARTYZANA
Powstała  w XV w. jako broń piechoty. Mieczowe żeleźce mogło służyć zarówno do pchnięć jak do cięcia. W XVIII w. partyzana straciła znaczenie bojowe i stała się  bronią ceremonialną i paradną, używaną przez gwardie pałacowe.

LANCA
Ewolucyjnie wykształciła się z kopii rycerskiej. W początkach  XIX w., poprzez polskie formacje ułańskie służące w armii Napoleona I, lance przyjęły  się we wszystkich armiach europejskich.  Wojsko polskie po raz  ostatni użyło ich w kampanii wrześniowej.

KIRYS
Pancerz, pierwotnie wykonany ze skóry (z franc. cuirass) złożony z napierśnika i naplecznika, stanowił część wyposażenie ciężkiej jazdy - kirasjerów (XVI - XIX w.). Widoczne ślady po kulach karabinowych.

MEBLE
Stół, krzesła, fotel - styl Ludwika Filipa, wyk. w I poł. XIX w. w warszawskiej fabryce Simmlera; fotel tronowy- kopia dzieła renesansowego włoskiego mistrza A. Brustollone.

PIEC
Piec kaflowy przeniesiony w 1969 r. z opuszczonego wówczas dworu w Suchej. Gdańskie kafle zdobione motywami figuralnymi i ornamentem wstęgowo-cęgowym stylowo nawiązują do fajansów z Delft. W Polsce jest ich zaledwie kilkanaście: Gdańsku – 6: w Muzeum Narodowym i Domu Uphagena; w Krakowie- 2; w Pałacu w Nieborowie- 1; w Muzeum Zamkowym w Malborku- 1;  w Słupsku 1,  w pałacu w Wilanowie -1, w 2 dworach, we Fromborku 3 piece elbląskie, nieco inne od  gdańskie

SCENA ORIENTALNA
Dzieło Tadeusza Ajdukiewicza (1852 - 1916), przedstawiciela  szkoły monachijskiej, ucznia Józefa Brandta. Ajdukiewicz zrobił błyskotliwą karierę na dworach europejskich (Wiedeń, Bukareszt, Londyn, Petersburg) jako malarz parad wojskowych i eleganckich portretów reprezentacyjnych, m.in. Heleny Modrzejewskiej. Scena polowania jest zapewne wspomnieniem z jego pobytu w Turcji w 1894 r. na zaproszenie sułtana Abdulhamida II. Jeden z myśliwych na obrazie uzbrojony jest w strzelbę bałkańską (zob. w dalszej części ekspozycji).
Ajdukiewicz zmarł na zapalenie płuc jako żołnierz Legionów Piłsudskiego.
Reprezentacyjne portrety Zygmunta I Starego, Zygmunta II Augusta i Henryka Walezego z II poł. XVIII w., pochodzą z galerii pałacu Potockich w Radzyniu Podlaskim, obecnie                   w Muzeum Narodowym w Warszawie (depozyt w Liwie).

================================

Klatka schodowa

GRAFIKA

Miedzioryty wykonane przez francuskich i niderlandzkich grafików według rysunków szwedzkiego majora, Eryka Jonsona Dahlberga (1625 - 1703), kwatermistrza generalnego armii Karola X Gustawa. (W 1687 r. został awansowany  do stopnia generała, następnie feldmarszałka, otrzymał tytuł barona, był także gubernatorem Bremy i Werden, a od 1696 r. - Inflant).
Rysunki, szkicowane z natury, powstały w czasie kampanii w Polsce w latach 1656 - 1657. Dokumentują one bitwy i inne ważne wydarzenia tej wojny. Przedstawiały także widoki miast i zamków polskich, zdobytych lub obleganych przez Szwedów. Stanowią bezcenne, a czasem jedyne źródło wiedzy o polskim budownictwie obronnym XVII wieku.
Ryciny, wykonane przez  grafików  Willema Swidde, Nicolasa Perelle oraz La Pointe  ilustrowały dzieło Samuela Pufendorfa - historię życia króla szwedzkiego, Karola X Gustawa : " De rebus a Carolo Gustavo, Sueciae Rege gestis...", wydane w Norymberdze w 1696 r.
Ryciny są depozytem Muzeum Kazimierza Pułaskiego w Warce.

ŁOWICZ (Lovitzii)
Ufortyfikowny bastionowo pałac - rezydencja biskupów warszawskich, zajęty w 1655 r.

BITWA POD NOWYM DWOREM (Vera Delineatio Castrorum ...)
20 X 1655 r. marszałek Gustaw Otto von Steenbock na czele 8 regimentów piechoty i 2 jazdy zmusił do odwrotu 16000 (?) Mazowszan, dowodzonych przez wojewodę płockiego, Jana Kazimierza Krasińskiego. W kartuszu herb rodziny  Steenbock.

OBÓZ SZWEDÓW POD NOWYM DWOREM
Ufortyfikowany obóz w miejscu późniejszej Twierdzy Modlin. W okresie od 4 VI do 17 VII 1656 r. punkt koncentracji wojsk szwedzko-brandenburskich dowodzonych przez księcia Adolfa Jana oraz połączonej armii Karola X Gustawa i elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma.

ZAKROCZYM (Sacrozin)
Przejście przez Wisłę (3-6 III 1657 r.) wojsk szwedzkich, węgierskich i kozackich (67 tys. wojska) dowodzonych przez feldmarszałka Gustawa Otto von Steenbocka, księcia Jerzego II Rakoczego i hetmana Antona Zdanowicza.

PUŁTUSK / BYDGOSZCZ (Poltowsko, Bromberga)
Pułtusk zajęty został przez korpus Gustava Otto von Steenbocka 27 III 1657 r.
Bydgoszcz. Koncentracja wojsk szwedzkich przed wyruszeniem do Danii 23 VI 1657 r.

BITWA POD TCZEWEM (Conflictus prope Dirschaviam ...)
Szwedzi pod dowództwem ks. Adolfa Jana (brata królewskiego) pokonali 23 VIII 1657 r. wojsko gdańszczan.

ZAMEK W ŚWIECIU (Schwetz)
Dawny zamek krzyżacki z XIV w., zajęty przez Szwedów w październiku 1655 r.

IŁŻA (Yltze)

GRUDZIĄDZ / KRUSZWICA (Gravdensis, Krusewix)
Oblężenie Grudziądza 4 I 1656 r. Zamek w Kruszwicy zajęty 12 VIII 1655 r.

GDAŃSK (Dantiscvm)
Potężnie obwarowane miasto, nie zdobyte nigdy przez Szwedów.

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI (Urbs Piotricovia)
Miasto zajęte 23 III 1657 r. po dwugodzinnym oblężeniu.

JANOWIEC (Ianowicz)
Zamek Firlejów zdobyty przez Szwedów 7 II 1656 r.

JACOB WEVER, "Scena batalistyczna", XVII w.

=================================

Antresola

WIDOKI ARSENAŁU WARSZAWSKIEGO
Arsenał zbudowany był w latach 1638-48, przebudowany w pocz. XVIII w. i w czasach Królestwa Kongresowego. W 1829 r. jego wnętrza sportretował znany malarz Jan Feliks Piwarski (1794-1859).
W każdej sali arsenału przechowywana była broń innej formacji wojskowej. Salę środkową poświęcono tradycji, urządzając muzeum chwały wojennej. Eksponowano w niej broń i mundury wodzów, w tym mundur carski, oraz oręż związany ze sławnymi bitwami, m.in. lance 7 pułku szwoleżerów.
Ryciny  pochodzą  z  albumu  "Wnętrza  Zbrojowni  Warszawskiej", wydanego w Warszawie w 1829 roku.

PORTRET WOJSKOWEGO
Sportretowany przez Pawła Rynera generał Przesmyski, postać bliżej nieznana. Widoczne na mundurze krzyże  orderów: św. Włodzimierza, św. Anny oraz św. Stanisława (ustanowiony przez Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1765 roku, przejęty przez Rosję w 1831 r. r.). Krzyż Virtuti Militari świadczy o udziale w kampanii w 1830 - 31 przeciw powstańcom polskim. Order ten, pod nazwą Polska Odznaka Zaszczytna za Zasługi Wojenne, nadano niemal wszystkim żołnierzom carskim - uczestnikom walk, obniżając celowo tym samym jego rangę. Medal za stłumienia Powstania Styczniowego w 1863-4 r. Medal (krzyż stojący na półksiężycu) za udział w wojnie z Turcją w 1878 r.  Znak Honorowy, złota brosza z wieńcem dębowym i  liczbą lat służby pośrodku to odznaka "Za nieskazitelną służbę", ustanowiona na pamiątkę koronacji cara Mikołaja I na króla Polski 12 V 1829 r. Przesmyski przesłużył w armii 40 lat.  

=====================================

Korytarzyk

ZBROJA
Kopia wykonana w XIX prezentuje paradny wariant  zbroi renesansowej. Stanowi  ona uwieńczenie trwającej kilkaset lat ewolucji zbroi rycerskiej. Zbroja pełna składa się z hełmu i stalowych płyt okrywających ciało rycerza. Miejsca odsłonięte chroniła  plecionka kolcza. Waży ok. 20 kg. Blachy są dość cienkie, trawione grawerowane  w piękne ornamenty o motywach heraldycznych  (herb „Jastrzębiec”)i roślinnych.  Zbroje bojowe z grubszej blachy mogły ważyć nawet dwukrotnie więcej.
Pełne zbroje używane były do II poł. XVI w.  Rozwój broni palnej, przebijającej najmocniejsze płyty stalowe, spowodował wycofanie tego rodzaju osłony. Jej reliktami były zbroje kirasjerskie i husarskie,  mocno zredukowane w porównaniu z poprzedniczką.
Nie powinny dziwić niewielkie rozmiary zbroi. Dostosowane były do wzrostu użytkownika. Dla przykładu: średnia wzrostu rycerstwa pod Grunwaldem wynosiła 165 cm.

=================================

Sala I (mansarda)

REKONSTRUKCJA ZAMKU
Nie ma ilustracji ukazujących widoki zamku sprzed XIX w. Zachowały się tylko  opisy z 1549 i 1570 roku.
Najstarsza warownia powstała  ok. XIII w. Posiadała umocnienia drewniano- ziemne. Zamek z pocz. XV wieku powielał typ siedziby rycerskiej z północnej Wielkopolski i Kujaw (Borysławice, Gosławice, Kórnik, Łowicz): dwa budynki rozdzielone bramą i podłużnym dziedzińcem, otoczone obwarowaniami zewnętrznymi. Identyczny układ budowli i niemal te same wymiary co Liw posiada zamek górny w Trokach, zbudowany ok. 1413 r.
Makieta prezentuje (niezbyt wiernie) wygląd zamku z pocz. XVI w. Rekonstrukcje komputerowe ukazują zamek z XV w. i XVI w. po przebudowach dokonanych na polecenie księcia Bolesława IV, księżnej Anny Mazowieckiej i królowej Bony. Bona władała Mazowszem od 1547 do 1556 r. jako tzw. oprawą wdowią po śmierci Zygmunta Starego. Gospodarna władczyni rozbudowywała także inne  zamki mazowieckie: Ciechanów i Czersk.  
Czarno - białe ilustracje powyżej to widoki zamku w II poł. XIX w., z okresu  po spaleniu siedziby kancelarii starostwa liwskiego. Zdjęcie lotnicze wykonane zostało przed  II wojną światową i odbudową kierowaną przez Ottona Warpechowskiego.

HEŁMY
Łebka (celata, schaller) najpopularniejszy hełm XV w. Przyłbica - hełm zamknięty z ruchomą osłoną twarzy błędnie i powszechnie nazywaną właśnie przyłbicą (nazwa ta w rzeczywistości odnosi się do całego hełmu). Używany przez cały XVI w. w różnych odmianach. Jednym z nich był Totenkopf - przyłbica sabaudzka z zasłoną imitującą trupią czaszkę.
Szturmak- hełm z wysokim grzebieniem chroniącym dzwon  przed bezpośrednim ciosem. Posiadał ruchome osłony boczne zwane policzkami. Prezentowane modele służyły muszkieterom i pikinierom, ponieważ nie ograniczały pola widzenia, podobnie jak ich następca - morion, zwany w Polsce hełmem szwedzkim, stosowany w wieku XVII.

LUFY MUSZKIETÓW
Muszkiet - ręczna broń palna z zamkiem lontowym, o wadze ok. 8 - 10 kg, ładowana odprzodowo, używana od poł. XVI wieku. Przy strzale, ze względu na dużą wagę muszkietu, opierano go na podpórce zakończonej widełkami- forkiecie. Długość broni wynosiła średnio ok. 175 cm, kaliber 17 - 19 mm. Aby oddać regulaminowo strzał z m. trzeba było wykonać 16 czynności (!), co zajmowało ok. 1 minuty.

ŁUKI KUSZY
Kusza wprowadzona została na szerszą skalę w Europie w XII w. Uznano ją za broń bardzo skuteczną, ale  nieszlachetną i podstępną, ponieważ kusznicy rekrutowali się z plebsu, a  mogli jedną strzałą wyeliminować ćwiczonego rycerza. W 1139 r. sobór laterański wydał zakaz używania jej przeciw chrześcijanom, co zresztą nie przyniosło żadnego skutku.
Bełt (strzała) z kuszy na 400 m powalał przeciwnika bez zbroi, na 60 m - w pancerzu.
Wytrawny kusznik potrafił rozbić jajko z odległości 30 kroków.
Łuki kuszy wykonywano początkowo z klejonego warstwami rogu, a później ze stali.
Napinano je zaczepiając cięciwę o hak przy pasie i opierając stopę o strzemię u dołu, albo za pomocą windy korbowej lub lewara.

Zabytki archeologiczne
Monety rzymskie- denary z I-II w; monety srebrne Jana Kazimierza, Jana III Sobieskiego i Fryderyka Wilhelma ze skarbu znalezionego w Liwie w 2003 r., zabytki średniowieczne odnalezione w zamku, siekierki, bełty i groty włóczni z II i XV w.

================================

Sala II

OBRAZY
Malarz nieznany, II poł XIX w. (?) Czarniecki w Danii. Scena ataku na wyspę Alsen (Als), podczas którego dywizja Czarnieckiego sforsowała wpław cieśninę morską, o czym wspomina Wybicki w Mazurku Dąbrowskiego: "Jak Czarniecki od Poznania, po szwedzkim zaborze/ Dla Ojczyzny ratowania rzucił się przez morze".
Niewysokich lotów malarz pomylił formacje wojskowe: zamiast skrzydlatych husarzy wymalował huzarów w charakterystycznych kurtkach! 
Wilhelm Camphausen "Defilada po bitwie" z 1869 r., Dusseldorf.   Prawdopodobnie była to bitwa pod Dobromierzem (Hohenfriedeberg) 4.VI.1745 r. w czasie wojny o sukcesję austriacką, kiedy to dowodzona przez ks. Karola Lotaryńskiego armia austriacka została pokonana przez Prusaków pod dowództwem króla Fryderyka Wielkiego.

BROŃ BIAŁA
Mieczyk z XIX w. Wersja broni znanej od starożytności, obecnej niemal we wszystkich kulturach. Miecz symbolizował sprawiedliwość, odwagę, męstwo, obrońcę wiary. Apogeum jego kariery przypadło w Europie na średniowiecze, a zwłaszcza na  epokę rycerstwa (XI - XV w.)   Mieczom nadawano imiona, które stawały się sławne, jak ich posiadacze: Excalibur króla Artura, Durendal Rolanda, Zulfikar Mahometa, Szczerbiec królów polskich. Wraz z wprowadzeniem broni palnej i rezygnacji z pełnych zbroi płytowych również miecze zniknęły z pól bitewnych, stając się bronią ceremonialną i ozdobną, z wyjątkiem mieczy katowskich, używanych jeszcze w XIX w.

SCHIAVONA  (z wł.: „Słowenka”)
Jedna z odmian  broni białej, która zastąpiła miecz. Walczyli nią najemnicy dalmatyńscy (słoweńscy)  w armii Republiki Weneckiej w XVI /XVII w. Piękna rękojeść miała znaczenie praktyczne. Kosz osłaniał dłoń wojownika, który dzięki temu nie musiał zakładać stalowej rękawicy, niezbędnej w walce na miecze.

PAŁASZ
Broń ciężkiej jazdy, z prostą obosieczną głownią i rękojeścią osłaniającą dłoń systemem tarczek i zagiętych prętów (kabłąk i obłęki). Austria, XVII w. Głownia passawska.

SZPADA WALOŃSKA
Najpopularniejszy rodzaj kawaleryjskiej broni białej w II poł. XVII w. Wąska, długa głownia służyła niemal wyłącznie do pchnięć. W Polsce szlacheckiej pogardzano tymi "rożnami", preferując tradycyjnie szablę.

TASAK Z BORNEO
Specyficzny, wykonany z rogu uchwyt "pistoletowy" popularny jest na obszarze Indonezji. Głownia tasaka wykuta ze stali damasceńskiej. Na powierzchni widoczne są charakterystyczne faliste linie skuwanej warstwowo, niezwykle twardej, choć kruchej stali.

JATAGAN
Głownia o charakterystycznym, lekko sierpowatym kształcie wywodzącym się greckiej machairy i typowej rękojeści nawiązującej wyglądem do udowej kości baraniej, w jaką oprawiano początkowo tę broń.
Na płazie głowni złocona inskrypcja ( z Koranu ?).

TALWAR
Szabla powstała na Półwyspie Indyjskim pod wpływem perskiej szabli szamszir, z typową tylko dla obszaru Indii rękojeścią.

WAKIZASHI
Krótki miecz samurajski tworzący z długim mieczem katana komplet zwany daisho. Używany był także do przewidzianego rycerskim kodeksem samurajów bushido rytualnego samobójstwa zwanego harakiri lub seppuku. Dlatego nazywany był strażnikiem honoru. Stal miecza ma niezwykłe właściwości dzięki obróbce polegającej na wielokrotnym jej skuwaniu oraz nierównomiernemu hartowaniu. Pozwalało to osiągnąć głowni dużą wytrzymałość i sprężystość. 
Brak oprawy rękojeści i pochwy miecza, oraz umieszczonych przy niej nożyka kozuka i pałeczki kogai.

KINDŻAŁ (typ – bebut, artyleryjski)
Narodowa broń górali kaukaskich, przejęta do uzbrojenia niektórych oddziałów armii carskiej, np. karabinów maszynowych i artylerii.

TASAKI KRIS (keris)
Broń biała używana w Indonezji, łącząca cechy bardzo skutecznej broni i eleganckiego dodatku stroju.Kris wykonywano z dodatkiem żelaza z meteorytów co dawała mu magiczną moc „z nieba”.  Jak wszędzie w kulturach Wschodu towarzyszy im bogata symbolika związana z godnością, męskością i siłą.

KOLCZUGA
Pancerz wynaleziony przez Celtów w II w. p.n.e. Składa się ze stalowych kółek splecionych ze sobą.  Nazwa pochodzi od starosłowiańskiego słowa kolco - kółko. Robiona ręcznie kolczuga miała średnio od 10 do 25 tys. kółek. Prezentowany egzemplarz posiada kółka połączone dodatkowo nitami. Kolczugę noszono na grubym, skórzanym lub watowanym, kaftanie. Dobrze chroniła przed ciosami bronią białą.

TARCZA SIPAR
Indyjska tarcza żelazna, przejęta z uzbrojenia perskiego, bogato zdobiona w cyzelowane  sceny walki  drapieżników.

CZAPRAK 
Tkanina turecka służąca jako podkładka pod siodło, czasem zakładana na siodło. W jego wykonaniu przejawia się typowe dla ludów koczowniczych dążenie do dekoracyjności i bogactwa uprzęży oraz oporządzenia wierzchowca. Tutaj jego odmiana- dywdyk.

BROŃ PALNA SKAŁKOWA
Pistolety i karabiny z XVIII/XIX w. wyposażone w zamek skałkowy wynaleziony we Francji ok. 1640 r. Ładowane były przez wylot lufy. Odpalenie ładunku w komorze nabojowej odbywało się przez otwór zapałowy z boku lufy połączony z panewką, na którą podsypywano proch. Przy strzale krzemień (skałka) uderzał o krzesiwo, iskry padały na panewkę i odpalały proch co powodowało zapalenie prochu w lufie i w efekcie wystrzał.
W ciągu kwadransa z karabinu skałkowego M. 1777 można było odpalić 12 razy.
Rozrzut karabinów gładkolufowych w XVIII w. był olbrzymi: na 200 m wynosił 10 x 10 m!

BROŃ PALNA KAPISZONOWA (od franc. cappuchon - kapturek)
Zamek kapiszonowy (pistonowy) wynaleziony został w 1820 r. Broń ładowano identycznie jak skałkową. Inny był sposób odpalenia. Zamiast panewki był kominek- rurka połączona kanalikiem z komorą nabojową. Na kominek zakładano kapiszon: mosiężny kapturek- kapsel  pokryty od wewnątrz piorunianem rtęci ( tzw. rtęcią piorunującą). Kurek przy strzale zgniatał kapiszon, co powodowało eksplozję  i, następnie, ładunku prochowego w lufie. Dzięki temu zredukowano do 1% liczbę niewypałów. Szybkostrzelność - 3 strzały na minutę. Rozrzut na dystansie 200 m zmniejszył się do 8 x 8 m.

HAKOWNICA
Długa broń palna wałowa stosowana od XIV do XVIII w. Nazwa od haka amortyzującego potężny odrzut. Przy strzale zahaczano ją o mur lub burtę wozu taborowego. Ważyła kilkanaście kilogramów. Hakownicę obsługiwało 2 ludzi. Odpalanie wykonywano za pomocą lontu lub płonącego pręta, od XVI w. - zamka lontowego. 

STRZELBA BAŁKAŃSKA
Lekka strzelba z zamkiem skałkowym typu śródziemnomorskiego (miguelet), długą lufą  importowaną zwykle z Pólnocnych Włoch (Val Trampia i Wenecja) i kolbą zwaną rybi ogon. Popularna na terenie Albanii, Czarnogóry i Herecegowiny. Nazywana także tancica lub rasak. 

JANCZARKA
Od XVI/XVII w. broń janczarów, doborowych oddziałów piechoty tureckiej,  którzy wcześniej używali łuków. Lufa ze skuwanego damastu, zamek skałkowy typu miguelet. Janczarka ma charakterystyczną, pięcio- lub sześcioboczną kolbę z ostro zarysowanymi kantami. 
Nazwą tą określa się także strzelby myśliwskie, lżejsze od wojskowych, często bogato zdobione. Tutaj dwa okazy tej broni z damasceńska lufą i zamkiem lontowym ora z druga strzelba z zamkiem skałkowym

Sala III

FRAGMENT  PANORAMY "BEREZYNA"
Obraz Wojciecha Kossaka (1857 - 1942), fragment panoramy malowanej wspólnie z Julianem Fałatem w latach 1894 - 96. Panorama przedstawiała przeprawę przez rzekę Berezynę  resztek Wielkiej Armii napoleońskiej w dniu 28  XI 1812 r. Ogromne płótno o wymiarach 15 x 120 m wystawiono w Berlinie przy Herwarthstrasse. Panorama prezentowana była także w Warszawie, Kijowie i Moskwie. Wszędzie odnosiła wielkie sukcesy, ale nie znaleziono dla niej stałego miejsca ekspozycji , dlatego też od 1907 r. Kossak rozpoczął sprzedaż fragmentów "Berezyny", zamalowując niektóre ich partie i dodając pejzaż w tle. Tak było również z naszym obrazem.

ODWRÓT Z MOSKWY
Obraz z 1935 r. (olej na sklejce), jeden z serii kilku o tej samej tematyce i zbliżonej formie,  autorstwa Jerzego  Kossaka (1886 - 1955) syna Wojciecha (i wnuka Juliusza), ostatniego z malarskiej dynastii Kossaków.

KAPITULACJA METZU
Obraz (olej, płótno)  ukazujący jeden z ostatnich epizodów walk wojny między Francją i Prusami o Alzację i Lotaryngię w 1870 r. - kapitulację twierdzy Metz 29 października 1870. Namalowany w 1886 roku  przez francuskiego malarza Emila Brisseta. Cechuje go duży realizm w oddaniu szczegółów uzbrojenia i umundurowania żołnierzy (widoczne są m. in. karabiny Chassepot z bagnetami M. 1866, szable,  jeździec w kirysie). Swobodny, szkicowy  styl malowania. 

PORTRET KSIĘCIA JÓZEFA PONIATOWSKIEGO
Portret (olej na blasze) z II poł. XIX w. (?) przedstawiający księcia w burce i mundurze szwoleżerskim ze wstęgą Krzyża Wielkiego Orderu Virtuti Militari, jednego z trzech nadanych w okresie Księstwa Warszawskiego (pozostali kawalerowie to książę warszawski Fryderyk August Saski i marszałek Davout).

PORTRET KAPITANA JÓZEFA WILSONA
Autor nieznany (olej, płótno), lata dwudzieste XIX w. Portret kapitana wojsk Królestwa Kongresowego, późniejszego fortyfikatora Woli w czasie Powstania Listopadowego.

PORTRET TADEUSZA KOŚCIUSZKI
Replika (?)obrazu Tadeusza Styki z 1913 r.

MEBLE
Komplet krzeseł i fotele w stylu Ludwika XVI (koniec XVIII w.). Stolik w stylu Ludwika Filipa  z I poł XIX wieku. Mógł być używany do gry w karty (po złożeniu blatu i zsunięciu nóg zmieniał się w przyścienną konsolę).

MIECZE MASOŃSKIE
Broń rytualna, używana w tajnych ceremoniach loży. Symbolika znaków na głowni    miecza, np. cyrkiel przepleciony z kątownicą, wskazuje, że był on przeznaczony dla czeladnika (stopnie wtajemniczenia: uczeń, czeladnik, mistrz).

TASAKI 
Tasak to broń biała zbliżona do krótkiej szabli lub pałasza, używana przez piechotę jako boczna broń regulaminowa w XVIII i XIX w. Tasak był krótszy od  szabli czy szpady  i nie przeszkadzał w marszu.
Niektóre tasaki przystosowane były do prac saperskich, jak np. prezentowany tu austriacki M. 1842 z szeroką, płaską z jednej strony głownią, mogącą służyć jako topór ciesielski. Tasaki zostały wyparte przez długie bagnety typu jatagan  wprowadzane od lat pięćdziesiątych XIX w. 

SZABLE I PAŁASZE FRANCUSKIE
Broń używana również w Wojsku Polskim (np. szabla M. 22). Pałasze były bronią ciężkiej kawalerii. Główna różnica między szablą i pałaszem polega na tym,  że szabla ma głownię zakrzywioną a pałasz - prostą.

SZASZKA
Szabla kaukaska (od czerkieskiego saszeko) o specyficznej, otwartej rękojeści z rozdwojoną głowicą w kształcie stylizowanej  głowy sokoła. Przyjęta w XIX w. na wyposażenie armii rosyjskiej, zwłaszcza formacji kozackich, a później Armii Czerwonej. Znakomita broń, wymagająca jednak specjalnych umiejętności ze zględu na brak osłony palców. Nosiło się ją na sposób wschodni - brzuścem do góry.

KARABINY ODTYLCOWE
Karabiny z III ćwierci XIX w. ładowane od tyłu, a nie jak dotychczas odprzodowo przez otwór lufy. Stosowano w nich tzw. naboje scalone, złożone z  łuski  ze spłonką, prochem i podłużnym pociskiem. Posiadały skalowane celowniki,  nastawiane w zależności od potrzeb na różne odległości.

KARABINY Z WOJNY 1870 ROKU
Karabiny z zamkami ślizgowo-obrotowymi  pozwalały na ładowanie broni w pozycji leżącej. Rozrzut iglicówki Dreysego M. 1841 wynosił  1 x 1 m na dystansie 200 m. Karabin francuski syst. Chassepot M. 1866 był jednostrzałowy, podobnie jak jego pruski odpowiednik.
Karabinki kawaleryjskie o skróconych lufach pozwalały na oddanie strzału z jednej ręki, bez wypuszczania wodzy z dłoni.

STRZELBY I SZTUCERY MYŚLIWSKIE
Luksusowa broń myśliwska produkcji niemieckiej. Strzelby miały lufę gładką wewnątrz, natomiast sztucery spiralnie nagwintowaną. Gwint nadawał  kuli rotację wokół własnej osi,    co w konsekwencji powiększało zasięg i celność broni. Oba rodzaje broni posiadają spusty z przyspiesznikami. Jest to drugi spust odpalający broń przy muśnięciu palcem, co także poprawiało celność strzału.

KARABIN MAUSER M. 98
Mauser M. 98, jedna z najlepszych w historii konstrukcji braci Mauser. Używany do naszych czasów. Rozrzut na 200 m: zaledwie 25 x 25 cm (!).

REWOLWER
Pierwsza udana konstrukcja ręcznej broni automatycznej. Próby skonstruowania rewolweru podejmowano od końca XVIII w. Pierwszy nowoczesny rewolwer to patent Samuela Colta z 1840 r. Nazwa od ang. revolve - obracać się, ze względu na obrotowy magazynek zwany bębenkiem, mieszczący 6 lub 8 naboi.
Rewolwer M. 79 konstrukcji niemieckiej był sześciostrzałową bronią wojskową kalibru 11 mm. Przez kółko na rękojeści przewlekano rzemień (tzw. smycz) umocowany do pasa.  Zapobiegał zgubieniu broni podczas walki.

URZYNEK
Rodzaj karabinka z obciętą lufą i łożem przerobionym tak, by można go było nosić niepostrzeżenie przy sobie. Broń używana przez partyzantów, kłusowników, bandytów, czyli ludzi obawiających się kontroli pozwolenia na broń.

BROŃ MASZYNOWA
Karabin maszynowy MG 34, kaliber 7,92 mm; ciężar 12 kg, szybkostrzelność teoretyczna: 800-900 strzałów na minutę.
Pistolet maszynowy Sten MC MK III., magazynek-32 naboje kal. 9 mm.
Pistolet maszynowy „Beretta” Modello 38/42 produkcji włoskiej. Magazynek na 20 naboi kal. 9 mm.
Niemiecki pistolet maszynowy MP 40. Magazynek na 32 naboje Parabellum kal. 9 mm. Szybkostrzelność ok. 500 strzałów na minutę 
Pistolet maszynowy PPS W.1943, kal. 7,62 mm, magazynek łukowy na 35, ZSRR.

BAGNETY
Kolekcja ponad 100  egzemplarzy z 15 krajów - Polski, Francji, Rosji, ZSRR, Anglii, USA, Prus, Niemiec, Szwecji, Japonii, Czech, Austrii, Hiszpanii, Belgii, Portugalii.
Bagnet wynaleziony został w 1645 r. przez komendanta twierdzy Ypres, markiza  Puy Segur   Pozwalał zamienić broń palną w rodzaj dzidy, przydatnej podczas szturmów i walki wręcz. Według jednej z wersji nazwa pochodzi od sztyletu zw. bayonette, używanego w tej roli w początkowym okresie.
W zbiorze znajdują się następujące typy bagnetów :
- tulejowy, z I poł. XIX w., z tuleją do mocowania na lufie karabinu,
- jatagan, z  rękojeścią i długą, szeroką głownią zastępującą tasak,
- szpada, z czwórgraniastą wąską głownią,
- nożowy, z rękojeścią i krótką głownią,
- bagnety specjalne: bagnet nożyce do kbk AK 47 (po złożeniu głowni z pochwą można ciąć nim druty kolczaste, nawet pod napięciem); saperski bagnet - piła z zębami na grzbiecie; w czasie I wojny światowej Niemcy wzięci do niewoli z tak niehumanitarną bronią byli zabijani i dlatego często spotyka się bagnety M. 98/05 z usuniętą piłą.

BROŃ SPORTOWA
Gigantycznych rozmiarów sztucery tarczowe. Przy lufie mają zaczepy do ochrony obojczyka przed złamaniem na skutek silnego odrzutu przy strzale.
Broń Bractwa Kurkowego. Luksusowe strzelby robione na zamówienie dla członków bractw strzeleckich, których tradycja sięga XVI w. Zwraca uwagę piękna dekoracja grawerska części metalowych i modelunek kolby.


2006 - 2017 © Muzeum Zbrojownia na Zamku w Liwie  Wszelkie prawa zastrzeżone  Nota prawna  Polityka prywatności